گزیده ای از واژه ها و اصطلاحات نظامی

اتاق جنگ : محلی است در قرارگاه ها برای توجیه فرماندهان ، ستاد و یا عناصری که از پاسگاه فرماندهی دیدن می کنند . مسئول اتاق جنگ رئیس ستاد همان یگان است . در اتاق جنگ معمولا کلیه نقشه ها و وضعیت های عملیاتی برابر آخرین وضعیت موجود نگهداری می شود .

آرایش رزمی : به ترتیب یا گسترش عناصر یک یگان نظامی پیش از ورود به رزم اطلاق می شود .

آفند : حالت و وضعیت نیرو به منظور پیشروی و حمله به دشمن ، انهدام نیرو ، تصرف زمین ، کشف توان دشمن و مشابه آن آفند می گویند .

آماده باش : آگاهی از خطر یا تهدید و آمادگی برای هر نوع عملیات را آماده باش گویند .

اسم عبور ( اسم شب ) : کلمه رمز یا صدای مشخصی است که به منظور تشخیص هویت بین نگهبانان ، گشتیها و عابرین مجاز به کار می رود و معمولا از سه جزء تشکیل شده است . مانند : صنوبر ، 25 ، رساله .

آبی خاکی : توانایی اجرای عملیات در آب و خشکی مانند دریا ، دریاچه و هور که نیروی مستقر در ناو و غیره از آب به ساحل دشمن انجام می دهند و منجر به پیاده شدن نیرو به ساحل می گردد.

آتش تهیه : توده ای از آتش پیش بینی شده است که قبل از تک به منظور از هم گسستن فرماندهی و مخابرات دشمن و بر هم زدن سازمان پدافندی و خنثی سازی وسایل پشتیبانی آتش دشمن صورت می گیرد .

آتش و حرکت ( حرکت زیر آتش ) : فنی از تاکتیک تعرضی است که درآن یک قسمت از نیروی مانور کننده با تشکیل عنصر آتش پیشروی دیگر را پوشانده و متقابلا عنصر دیگر این عمل را انجام می دهد و متناوبا این عمل ادامه می یابد .

آتش هماهنگ : اجرای آتش به نحوی که تمام هدف ها به اندازه کافی با وسایل پشتیبانی آتش مناسب مورد تک قرار گیرند .

آماد : به کلیه اقداماتی گفته می شود که امکانات مورد نیاز یگان ها را در شرایط مختلف رزم و با رعایت اصول حفاظتی تامین و توزیع می کند .

آموزش : به کلیه فعالیت های رسمی اطلاق می شود که افراد یا یگان ها را برای اجرای وظیفه یا شغل آماده می سازد .

آمادگاه : یک تاسیسات آمادی است که مسئول انجام یک یا چند امر از امور دریافت ، تفکیک ، طبقه بندی ، انبار کردن ، توزیع ، نگهداری و بازیافتی آماد می باشد . می توان گفت آمادگاه محلی است که آنچه برای یک ارتش لازم است از خواربار و پوشاک و امثال آنها در آن متمرکز و برای توزیع آماده می گردد.

آمپول آتروپین و امیل نیتریت : آمپولی است سبز و زرد رنگ که در جیب کیف ماسک ضد شیمیایی وجود دارد و علیه گاز عوامل اعصاب کاربرد دارد . نحوه استفاده آن با برداشتن سر سبز رنگ آن و فشار دادن به قسمت داخلی ران صورت  می گیرد.  3 عدد برای هر فرد مصدوم وجود داشته که به فاصله هر ده دقیقه باید در ران تزریق شود .

آواکس : واژه اختصاری عبارت 5 کلمه ای انگلیسی است ؛ به معنای کنترل  اعلام خطر هوا برد . و آن راداری است که در هواپیما نصب شده و قادر به مراقبت ، اعلام خطر و کنترل هواپیما در هر ارتفاعی می باشد .

اثر انفجار : اثری است که توسط نیروی مخرب ناشی ازیک انفجار تولید می شود و از طریق هوا به اطراف انتقال می یابد .

احتیاط : قسمتی از نیروهای یک یگان است که در شروع یک عملیات و درگیری عقب نگه داشته می شود تا در مواقع حساس از آن استفاده شود .

اختفاء : حفاظت در برابر دید دشمن به دو صورت طبیعی ( استفاده از عوارض زمین ، اشیاء مجاور ، بوته ها و غیره ) و مصنوعی ( استفاده از تور استتار ، پارچه و مشابه آن )

ارودگاه : محلی است که چادرها ، کلبه ها و یا ساختمان ها به طور موقت جهت انجام امور آموزشی و غیره در آن برپا و ساخته می شود .

استتار : همرنگ کردن خود و وسایل  با محیط ، به طوری که باعث جلب توجه دشمن نشود را استتار می گویند .

استحکامات : کلیه اقدامات و اعمالی که نفر ، وسایل و تجهیزات را از عملیات خصمانه دشمن محفوظ نگه می دارد و به دو صورت تعجیلی و با فرصت تهیه می گردد.

استراتژی نظامی : علم و هنر به کار گیری نیروهای نظامی یک ملت به منظور تامین هدف ها و خط مشی های سیاسی از طریق استفاده از نیروهای نظامی یا تهدید به کار بردن آن ها .

استراق سمع : گوش دادن و ضبط مخابراتی که به منظور کسب خبر برای ارسال به دیگران انجام می شود .

اعلام خطر : هر گونه صدا و یا هر گونه علائم قراردادی که تهدید و یا خطری را به آگاهی همگان برساند .

الحاق : واژه ای است مورد استفاده در جنگ و عملیات ها که به پیوستن یگان ها و نیرو ها به یگان دیگر اطلاق می شود . الحاق عملی است ظریف و بایستی سعی گردد دو یگان به عده های خودی آسیب نرسانند .

باند فرکانس : فرکانس های محصور بین دو حد مشخص و یا حداقل تا حداکثر فرکانس هایی که در یک بی سیم به خصوص بر حسب مگاسیکل وجود دارد و می توان با آن کار کرد .

برآورد اطلاعاتی : بررسی منظم و منطقی عوامل اطلاعاتی موثر در اجرای ماموریت می باشد . این برآورد شامل بررسی منطقه عملیات ، استعداد دشمن و توانایی موثر ماموریت ( از جمله آسیب پذیری های دشمن ) است .

بنه : شامل آن تعداد از پرسنل ، آماد و خودروهایی است که برای پشتیبانی لجستیکی یک یگان مورد نیاز است . رده های تشکیل دهنده بنه عبارتند از : گروهان ، گردان و تیپ .

پاتک : عمل آفندی است که با تمام و یا بخشی از نیروهای پدافند کننده علیه نیروی تک آور وبه منظور ترمیم لجمن در پدافند منطقه ای و یا به دام انداختن و انهدام نیروهای دشمن در محل مناسب در پدافند متحرک انجام می گیرد .

پدافند : اقداماتی است که در طی آن با استفاده از کلیه وسایل و امکانان موجود از پیشروی و هجوم دشمن جلوگیری به عمل آمده و یا نیروهای تک آور او منهدم می گردد. پدافند معمولا با حفظ و نگهداری زمین همراه است .

پوشش آتش : حالت و وضعیت تاکتیکی به منظور حفاظت نیروهای خودی در حال حرکت برای اخذ تماس با دشمن می باشد که عنصر عقب یگان در حال حرکت ، حرکت عنصر سر را با آتش می پوشاند و بعدا خود آماده می شود که توسط آتش عنصر سر پشتیبانی شود .

تک : یک عمل قطعی آفندی است که در آن آتش و مانور تواماً سهولت حرکت را در یک سمت قطعی  به منظور تصرف هدف معینی فراهم می آورد .

تله انفجاری : خرج منفجره و یا وسیله ای که در اثر حرکت دادن و جابجا کردن یک وسیله یا انجام یک عمل بی خطر منفجر شده و باعث تلفات می گردد.

جناح راست و چپ : به تمام پهلوی راست یک یگان یا چپ یک یگان از عنصر سر تا به عقب ترین عنصر که با دشمن مواجه می باشد گفته می شود .

چراغ جنگی : چراغ کوچکی است روی خودروهای نظامی که در حرکات شبانه به منظور جلوگیری از رویت حرکت خودروها توسط دشمن  مورد بهره برداری قرار می گیرد .

حفره روباه : سنگر انفرادی آتش ، حفره ی کوچکی که در مقابل آتش حفاظت ایجاد می کند .

 خاکریز : جان پناهی است که به جای سنگر و مواضع جنگ افزار و غیرو به کار می رود ، هنگامی که برای شرایط خاک یا سطح آب زیرزمینی امکان حفر زمین را به اندازه ی کافی میسر نسازد  تحت این شرایط یا موارد دیگر باید روی سطح زمین خاک انباشته شود که  به شکل دیوار حفاظتی در آید . خاکریز حفاظت خوبی را در برابر ترکش های توپ مانند مواضع حفر شده چون سنگر ها برای افراد فراهم نمی کند  افراد همچنین در مقابل ترکش های اتمی و تشعشعات هسته ای آسیب پذیر هستند .

خط حد پیشروی : معمولا در تک شبانه در آن طرف هدف خطی تعیین می شود تا حد پیشروی  را معلوم سازد مانند رودخانه ، جاده و غیرو که در شب قابل رویت باشد .

خور : مصب ، شاخه ای از دریا ، ریختگاه آب ، لنگرگاه ، شاخه هایی از خلیج فارس مانند خور موسی و خور عبدالله .

خیز : یک حرکت منفرد است که معمولا از یک موضع پوشیده به موضع پوشیده بعد که غالبا تحت آتش توپخانه یا جنگ افزارهای کالیبر کوچک ، توسط افراد انجام می شود ـ مسافتی که توسط یگان در حال پیشروی خیز به خیز در یک حرکت پیموده می شود ـ .

دژ مرزی : خاکریزی که در احداث آن رعایت اصول فنی راهسازی ، اعم از بستر سازی ، و خاکریزی بصورت لایه لایه ، و کوبیدن تا ارتفاع تا حدود 3 متر از سطح زمین و عرض حداقل 10 متر از روی آن صورت می گیرد و به منظور دفاع از مرز احداث می شود .

دوشکا : سلاحی است که علیه هدف های هوایی دشمن وسنگر های اجتماعی و غیرو مورد استفاده قرار می گیرد .

زمین رمل : به علت رسی بودن خاک آن بسیار چسبنده است و حرکت در هوای بارانی در این زمین بسیار مشکل است .

سر پل : منطقه ی مشخصی از ساحل دشمن که چنانچه تصرف و نگهداری شود ، استمرار پیاده شدن نیرو و وسایل را  به ساحل تامین می تماید و فضای مانوری لازم را برای عملیات طرح ریزی شده ی ساحل فراهم می سازد .

طرح عملیاتی : طرحی است برای یک عملیا ت نظامی که معمولا بخشی از یک طرح پیکار می باشد این طرح ممکن است شامل یک عملیات نظامی مستقل یا یک سری عملیات مربوط به یکدیگر باشد . زمانی که اجرای طرح فرا می رسد طرح عملیاتی به دستور عملیاتی تبدیل می گردد .

علائم قراردادی نقشه : علائم استانداردی که در نقشه به منظور شناسایی و نمایش عوارض مصنوعی و طبیعی زمین به کار می رود . این علائم باید دارای شرایط بین المللی ، مقیاس و تا حد امکان  با شکلی حقیقی مشابه باشد .

علائم نظامی : علائمی که از یک نمودار عدد ، حرف ، اختصار ، رنگ یا ترکیبی از آن ها ساخته شده و به منظور مشخص کردن و تمیز دادن یک یگان نظامی و نوع فعالیت و تاسیسات به کار می رود .

غواص : اصطلاحا به نظامیانی گفته می شود که در عملیات های آبی خاکی تخصص دارند .

فوگاز : بشکه های حاوی مواد آتش زا بود که عراق برای حفاظت از خود و جلوگیری از پیشروی نیرو های ایرانی در مناطق عملیاتی به ویژه هور مورد استفاده قرار می داد .

قرارگاه ( ستاد فرماندهی ) : تاسیسات نظامی موقت یا دائمی در یک منطقه است که تجهیزات مخابراتی و ترابری ( زمینی و هوایی ) دارد و مرکز عملیات فرماندهی و کنترل یگان می باشد .

کالیبر 50 : سلاحی است که از آن علیه هدف های هوایی و سنگرهای اجتماعی و غیرو استفاده می شود و قطر دهانه ی آن 50 درصد اینچ است .

کماندو : واژ ه ی انگلیسی معادل تکاور .

کمین نزدیک : کمین نقطه ای است که عنصر هجوم در مسافت هجومی مناسب و موثر در کشتارگاه کمین قرار می گیرد . مسافت هجومی عنصر هجوم به اندازه ی برد پرتاب نارنجک دستی یا حدود 40 متر می باشد .

گلوله رسام : گلوله ای است که خط سیر گلوله به هدف را معین می سازد و در شب به آموز ش های شبانه برای شناسایی ستارگان و ایجاد حریق مورد استفاده قرار می گیرد .

لجمن ( لبه ی جلویی منطقه ی نبرد ) : جلو ترین حدود یک سری مناطقی است که در آن یگان های رزمی زمینی گسترش می یابند وبه منظور هماهنگی پشتیبانی آتش ، استقرار نیرو ها یا مانور یگان ها تعیین می گردد .

محور :  در کاربرد نظامی به خطی اطلاق می شود که در روی آن حرکات و ارتباطات یگان های نظامی انجام می گیرد .

معبر میدان مین : راهی است در داخل میدان مین که فاقد مین بوده و مین های آن موقتا برداشته شده است . از معبر برای عبور یک راه ی خودرو ها هفت و نیم متر و برای عبور دو راه ی خودرو ها 15 متر در نظر گرفته شده و به وسیله ی علامت مخصوص مشخص می گردد.

موانع مصنوعی : وسایل و ساخته هایی است که به وسیله ی دست انسان تهیه و حرکت نیرو ها محدود می نماید مانند : خاکریز ، خندق ، میدان مین ، سیم خاردار ، خرک های خارپشت دار پل های تخریب شده  .

ناپالم : پودری که از ان در غلیظ کردن بنزین برای استفاده در شعله افکن ها و بمب های آتش زا استفاده می شود .

نقطه ی الحاق : محلی است که اگر چنانچه اعضای یک یگان از یکدیگر جدا شده ویا متفرق گردیده اند در آنجا جمع می شوند . نقطه ی الحاق در عملیات گشت زنی کاربرد زیادی دارد که عبارتند از: نقطه ی الحاق اولیه ، بین راه و نقطه ی الحاق هدف .

نقطه ی رهایی : نقطه ی کاملا مشخصی است که در آن عناصر متشکل ستون ، در فرماندهی مستقیم خود قرار می گیرند و به بیانی دیگر ازآنجا ازکنترل رده بالاتر خارج می شوند ودر اختیار فرما نده خود قرار می گیرند. نقطه ی رهایی معمولا یک نقطه ی حساس می باشد .

هورالعظیم : نام مردابی است در خوزستان ؛ باتلاقی که از رودخانه دویرج و کرخه و دجله تشکیل یافته و پوشيده ازنیزار است و عبور ازآن ناممکن است . این باتلاق درمرزدر دو کشورایران و عراق واقع شده است .

یگان ( واحد نظامی ) : هر عنصر بویژه ازیک  سازمان نظامی مانند گروهان ، گردان ، تیپ ولشکر که دارای جدول سازمان و تجهیزات می باشد . یگانها از رسته های مختلفی مانند پیاده ، زرهی، مکانیزه ، توپخانه ، آبی – خاکی ، پشتیبانی رزمی ، اداری ، پشتیبانی خدمات رزمی ، هوابرد و ... تشکیل می شود